Skip to content

KRYG

jeden krok w Beskid Niski…

Krótka historia miejscowości

Kryg lokowano w 1363 r. na prawie niemieckim, podobnie jak większość wsi królewskich starostwa bieckiego,  Jako że wieś była szczególnie trudna do zagospodarowania, dlatego zasadźców zwalniano z wszelkich obciążeń podatkowych na 20 lat.
Nazwę wsi zapisywano w różny sposób: w 1388 r. – Krig, w 1440 r. – Kryg, w 1470 r. – Kryk, w 1592 r. – Crik. Istnieją dwie główne teorie dotyczące pochodzenia nazwy wsi: od niemieckiego słowa Krieg (wojna) lub od staropolskiego określenia kryg (kryk),znaczącego przyrząd służący do napinania cięciwy kuszy.

Historia Krygu wiąże się nierozerwalnie z położonym 10 km na północ Bieczem. W 1395 r. zapisem Królowej Jadwigi powołano tam do życia szpital. Służył on jako schronienie dla starców, chorych, wdów i bezdomnych. Aby zapewnić byt tej placówce, Kazimierz Jagiellończyk zezwolił zakupić dla szpitala sołectwa w Krygu, Libuszy i Binarowej.

Kryg pojawia się  w akcie lokacyjnym wsi Męcina, wydanym w 1377 roku przez regentkę Polski Elżbietę Łokietkównę oraz w dokumencie starosty bieckiego z 1383 r.

Inna wzmianka pochodzi z roku 1564, z dokumentu sporządzonego przez lustratorów królewskich opisujących sytuację w Rozdzielu, po osadzeniu tam Wołochów.

W 1776 roku rząd austriacki wystawił tzw. „królewszczyzny” na sprzedaż. Całe starostwo niegrodowe lipińskie, w tym Kryg, zakupił Ewaryst Kuropatnicki herbu Nieczuja.

Najbardziej spektakularny okres w dziejach Krygu wiąże się z odkryciem i eksploatacją ropy naftowej. Region gorlicki był światową pionierską Ziemią Obiecaną dla nafciarzy, a Kryg stał się jednym z jego filarów.

Złoża na tym terenie zaczęto badać i eksploatować już w połowie XIX wieku (oficjalne odkrycie złóż Kryg-Kobylanka-Dominikowice przypisuje się na rok 1860). Początkowo kopano płytkie studnie i szyby, jednak prawdziwy przełom nastąpił pod koniec XIX wieku za sprawą pionierów polskiego i światowego górnictwa naftowego, m.in. Williama MacGarveya, który wdrożył nowoczesne kanadyjskie wiercenia udarowe. Wydobywano surowiec z głębszych warstw.

W drugiej połowie XIX wieku, w okresie gwałtownego rozwoju wydobycia ropy naftowej, złoża krygowskie oceniano jako jedne z najbardziej wydajnych na Podkarpaciu. W 1885 roku utworzono w Krygu szkołę wiertaczy, w której wykształciło się wielu przyszłych kierowników kopalni ropy. Złoża krygowskie przyniosły fortunę m.in. Władysławowi Długoszowi – polskiemu magnatowi naftowemu, mieszkającemu od 1900 roku w specjalnie dla niego wybudowanym pałacu w pobliskich Siarach.

W 1896 roku wybudowano specjalny rurociąg łączący Kryg z rafinerią w Gliniku Mariampolskim (oddalonym o ok. 7 km), a w latach 30. XX wieku powstała nowoczesna Centralna Tłocznia Ropy „Petrolea”.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Kryg wszedł w skład Gminy Zbiorczej Lipinki, praktycznie pokrywającej się z terenem dzisiejszej Gminy Lipinki (dziś nie ma w niej jedynie Wapiennego).

W latach 1932–1934 w miejscowości wzniesiono nowy, murowany kościół parafialny pw. Matki Bożej Królowej Polski (w stylu barokowym), którego budowę zainicjował lokalny społecznik Błażej Kosiba, a witraże ufundowali dawni nafciarze.

Podczas II wojny światowej w Krygu kilkakrotnie stacjonowały duże oddziały niemieckie, wymuszając kwaterunek u zamożniejszych chłopów.

W latach 1954–1972 Kryg był siedzibą władz gromady. Tradycje naftowe miejscowości są pieczołowicie kultywowane – w miejscowym Zespole Szkół utworzono Izbę Pamięci z bogatą kolekcją lamp naftowych i eksponatów związanych z górnictwem, a spółki wydobywcze (obecnie w strukturach PGNiG/Orlen) kontynuowały eksploatację tradycyjnych złóż w regionie.

W krajobrazu wsi wciąż można dostrzec echa dawnej potęgi naftowej – nieliczne pozostałości po dawnych szybach, specyficzną topografię terenu oraz pamięć historyczną kultywowaną przez lokalną społeczność i regionalistów.

Dzięki położeniu w Beskidzie Niskim, Kryg przyciąga miłośników ciszy, pieszych wędrówek, czystego powietrza oraz bogatej architektury drewnianej, która charakteryzuje cały region gorlicki.